woensdag 22 oktober 2014

Facsimile-editie van de Schotanus-Atlas uit 1718

Bernard Schotanus à Sterringa (1639-1704) was zestien jaar bezig om heel Friesland in kaart te brengen. In 1698 verscheen zijn Friesche Atlas, die terecht geldt als een hoogtepunt van de toenmalige cartografie.
Bovendien zijn de kaarten een lust voor het oog dankzij de fraaie versieringen van de kunstenaars Jan en Caspar Luyken. Twintig jaar later, in 1718, bracht de Leeuwarder boekhandelaar François Halma een tweede, vermeerderde editie uit onder de titel Uitbeelding der Heerlijkheit Friesland.

Uitgeverij Asia Maior/Atlas Maior wil van deze Halma-editie een facsimile uitbrengen, in samenwerking met de Fryske Akademy, Tresoar en het Fries Museum.
De pronkatlas wordt geleverd met een aanvullend boek van ca. 250 pagina’s, waarin meerdere auteurs ingaan op Schotanus en zijn werk.
De unieke tweedelige set heeft een beperkte oplage van 125 genummerde exemplaren en kost € 1375, met inbegrip van een luxueus bedrukte opbergdoos, BTW en bezorgkosten. De verschijning is gepland voor het najaar van 2015, onder voorbehoud van voldoende voorintekenaars.

Voor meer informatie kunt u terecht op de website van Uitgeverij Asia Maior/Atlas Maior (www.asiamaior.nl).
U kunt ook direct naar het bestelformulier.

zondag 19 oktober 2014

Moord en een vreemde Aylva in Jorwerd

Na de publicatie in De Sneuper 106 over Hans Willem baron van Aylva, de ontzaglijke generaal, en de discussie over de uitspraak van de familienaam door Hessel de Walle en Simon Wierstra zal
voor vele sneupers deze familie in het geheugen gegrift zijn.
Het is dan ook leuk als op onverwachte plaatsen in Friesland weer telgen uit de familie Van Aylva opduiken. Recent was onze inscriptie-jager Hessel de Walle in de kerk van Jorwerd, wereldberoemd geworden door het boek van Geert Mak: Hoe God verdween uit Jorwerd.
Hoewel hij er inmiddels ook weer over twijfelt.
Hessel vond een grafsteen met een nog merkwaardiger spelling van de naam Van Aylva dan tot nu toe bekend was: Alaua.
Dit staat er op grafzerk nummer 3203 uit Jorwerd (notabene ook nog een moord!):

A[no] XVC LXV de X decebris is ger[u]st die eerbare iuffrouw Yda va Gratiga sy echte huisfrow

Ano XVC LXIX tuske de 2 en 3 decebris i der nacht vermoordt i sy slaepkamer de eerentveste heerscip Wattie va Hania

Ao LXX de XXIJ marsij is gerust Wattie Hania haere z

Memori Hania Doenia Gratinga Alaua Gloria

En tria contegit hoc exsanguia corpora sax ...

versibus haec quae sint erudie[re?] ...eis

cui vita eripuit vatimus Hania ...o

impius hic sua post tristia fata cub...

cuius in hoc coniunx claudit latus Ida sepu...

quae Gratingano e sanguine creta su...

filius his iunctus est et vatimus hospes

hos ora ut iungat gaudia vera poli

Het gaat hier om een verwijzing naar Gatske (Gaets) Epes Aylva die gehuwd was met Sikke Bokkes Gratinga. Als ik het goed begrijp is de zerk van een kind van hen omdat Gaets zelf te Franeker begraven is. Bij Simon Wierstra zien we meer details over dit echtpaar:
Kinderen van Epe van Aylva, gehuwd met  Beatrix Watzesdr van Walta, overleden na 22 mei 1531, begraven Bolsward ,grafsteen, dochter van Watze van Walta en Auck Ndr.
Uit dit huwelijk:
1   Tjaert van Aylva, volgt onder VII-b.
2   Watze van Aylva. Mr.Watze was pastoor in Witmarsum.
3   Gaets van Aylva, overleden 1523, begraven Franeker ,grafschrift.
Zij werd bij haar twee overleden zoons begraven te Franeker.
Gaets was gehuwd met Sicke van Gratinga, overleden 1538/1542, begraven Hitzum, zoon van Bocke van Gratinga, ook Bocke Burmania en Hilck Laesdr van Eelsma.
Hij woonde op Gratingastate te Hitzum,wat hij geërfd had van de "âlde Sicke" te Almenum, naar wie hij was genoemd. Over deze "âlde Sicke thoe Nyehuys" zie GJB 1995-144.

Bij R.v.A.1511 heeft Sicke Gratinga van Hitzum veel bezit.

Hof van Friesland (HvF) 16481-452 d.d.4-4-1536:Sicke voor zijn vrouw Popck contra Renick Pieters.

HvF 16481-516,576 d.d.3-10-1536 en 20-12-1536:Sicke voor zijn vrouw Popck contra Sybrant van Roorda te Spannum voor zijn vrouw Haring.

HvF 16481-777 d.d.6-11-1537:Sicke voor zijn dochter Ydt bij zijn vorige vrouw Gaets contra zijn schoonvader Epe Aylva.

HvF 16481-145 d.d.20-12-1538:hij behartigt de zaken van zijn vrouw Popck inzake land te Boer.

Hij testeerde op 5-5-1525 (zie hiervoor ook DDD1-127 d.d.9-1-1621 met verwijzing naar Sicke en een testament d.d.24-6-1562).

Op zijn graf te Hitzum stonden de kwartierwapens van zijn 4 grootouders.

Zie voor hem uitvoerig Genealogysk Jierboek 1994-26,27 en verder ook GJB 2000-140 en GJB 1995-149.

Sicke was weduwnaar van Ydt van Dekema, overleden v 1520, dochter van Juw van Dekema, ook Julius en Catryn van Hottinga.

Sicke was later gehuwd met Popck Sybrensdr van Bonga, afkomstig uit Kimswerd, overleden 1558/1559, dochter van Sybren Doytzes Bonga en Gaets Haringsdr van Harinxma.

zaterdag 18 oktober 2014

11en30: Vlieland, Herman Brood en Friese vluchtelingen

In 11en30 jaargang 19, nummer 4, oktober 2014 veel genealogische gegevens. Kwartierstaten,
geneagrammen , vernoemingsreeksen en genealogieën.
Tineke Slof toont in het geneagram Brood-Slof dat ze verwant is aan de rocklegende Herman Brood via de gezamenlijke voorvader Aldert Dirks uit Sint Annaparochie (ca 1726-1801) .
In Sterke verhalen van Dineke Paetzel-Veenstra lezen we hoe Auke Douwes Feenstra in de Gariper Rekken bij Eernewoude een lugubere legende in stand hield om zijn viswater te beschermen.
De stamreeks van Elfstedentochtwinnaar Karst Leemburg uit Terwispel, door Sytze Giezen, leidt terug tot Albert Klazen uit de omgeving van Makkinga.
In de vernoemingsreeks van Harrit Kingma kun je mooi zien hoe de bijzondere voornaam via de opeenvolgende generaties is doorgegeven vanaf een 17e eeuwse Harryt uit Buitenpost.
Een zelfde beeld voor de vrouwelijke voornaam Vrouwkje in de vernoemingsreeks van Vrouwkje Schelhaas die terug leidt tot een Vroukjen uit omgeving Wolvega.
Jan Fokko van der Wal publiceert zowel een genealogie van Herre Foekes als van Willem Foekes van der Wal.
Wederom een vernoemingsreeks, nu van Anne Boomsma, door Kerst Boomsma (leuke naam) te Huizen, afgeleid van een vrouwelijke Antje uit Bolsward.
Aangezien men vroeger vaak hertrouwde na het overlijden van de moeder in het kraambed laat Sjoerd Huitema zien wat voor een huwelijkskluwen je kunt krijgen!
Hans Solkamans attendeert ons op de Friese vluchtelingen in 1580, de Conscriptio Exulum, met name katholieken die na de reformatie het hazenpad moesten kiezen. Veel ook uit Dokkum en de rest van Oostergo!
Op de cover het gemeentewapen van Vlieland: In zilver een omgewende zeepink met gehesen grootzeil in natuurlijke kleuren, hebbende op de achtersteven een vlag bestaande uit drie horizontale banen van rood, wit en blauw, en zeilende op een uit de schiltvoet uitkomende zee van sinopel (groen). Het wapen werd op 16 mei 1958 aldus vastgesteld. N.B. op de boot bovendien een wimpel van keel. Het huidige gemeentewapen is een afgeleide van het wapen dat op 13 september 1590 door de Staten van Holland en West-Friesland aan het dorp Oost-Vlieland werd verleend. Op dit wapen stond een zwarte loodsboot, die sinds de verovering van een Engelse zeepink in 1652 is vervangen door een dergelijk scheepstype.
Verder nog, vandaag 18 oktober, een lezing door Jos Kaldenbach over Een Europees geallieerd leger uit de periode 1806-1813, met 771 man uit de Nederlanden! Om 13.30 uur in Historisch Centrum Leeuwarden.
En op 15 november Tienminutenpraatjes met Antonia Veldhuis over Kindertransporten na de Eerste Wereldoorlog (herinnert u zich de verhalen in De Sneuper over de Hongaarse kinderen rond 1920 in Dongeradeel?), Bouwe van der Meulen over de familie Wiegersma uit Dantumadeel, gelieerd aan de Doopsgezinde gemeente en Vermaning aldaar. En Jarich Renema spreekt dan over de familie Wigmana (Gerardus Wigmana schilderde o.a. de Maaltijd te Dokkum).

vrijdag 17 oktober 2014

Nieuw: De Bosatlas van het cultureel erfgoed

Een ontdekkingsreis langs het erfgoed van Nederland

De Bosatlas van het cultureel erfgoed is een indrukwekkend overzichtswerk waarin niet alleen monumenten, maar ook landschappen, feesten en gebruiken de revue passeren. Van kastelen, musea en kerken tot voetbalclubs, popmuziek en straatnamen. Alles wat herinnert aan een ver of meer recent verleden wordt in deze atlas in kaart gebracht.  De vele honderden onderwerpen zijn weergegeven in informatieve kaarten, verrassende infographics en prachtige foto’s. De op groot formaat uitgevoerde atlas telt meer dan 400 pagina’s en is verpakt in een luxe bewaardoos. 

Al het erfgoed van Nederland op de kaart 
Nederland heeft talloze monumenten. Kastelen, molens, fabrieken en kerken: ze maken invoelbaar hoe mensen vroeger woonden, werkten en geloofden. Maar er is meer dan gebouwd erfgoed. Zo laten landschappen de vindingrijkheid zien waarmee Nederlanders hun leefomgeving vorm hebben gegeven. En doorklinken oude opvattingen in feesten en rituelen. Allemaal voorbeelden van hoe erfgoed het verleden dichterbij brengt.
Een schatkamer vol verrassingen
De Bosatlas van het cultureel erfgoed belicht niet alleen bekende monumenten, maar ook tal van kleinere, verborgen schatten. Zelfs ogenschijnlijk onbeduidende objecten als eendenkooien, brandspuithuisjes en elektriciteitsmasten vertellen hun verhaal. Of wat te denken van kaarten over straatnamen, straatmeubilair, vooroorlogse productmerken, warenhuizen, schildersateliers, schrijversmonumenten, de oudste voetbalclubs en vele andere onverwachte onderwerpen. Verrassend is ook het hoofdstuk over Nederlands erfgoed in het buitenland.
Beleef het verleden
De verbluffende rijkdom van het Nederlandse cultureel erfgoed is in heldere, thematische hoofdstukken inzichtelijk gemaakt. Naast kaarten zijn er talloze plattegronden, vooraanzichten, infographics en foto’s. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft intensief meegewerkt aan de totstandkoming van het boekwerk. 


De Bosatlas van het cultureel erfgoed is vanaf 16 oktober verkrijgbaar. Tot en met 31 december 2014 geldt de introductieprijs van € 99,95, daarna is de reguliere prijs € 119,95.

Technische gegevens
De Bosatlas van het cultureel erfgoed  
Gebonden, met stofomslag, groot formaat, 416 pagina’s
19 hoofdstukken, meer dan 1000 kaarten, grafieken, infographics en foto’s 
ISBN: 978 9001 12010 8

donderdag 16 oktober 2014

Boek 'De oorlog een gezicht gegeven' in Dokkum gepresenteerd

Onder grote belangstelling werd in de Doopsgezinde kerk te Dokkum het nieuwe boek over de Tweede Wereldoorlog in Dokkum gepresenteerd. De auteurs Reinder Postma en Yvonne te Nijenhuis vertelden hoe het boek tot stand gekomen is door met vele direct betrokkenen of nabestaanden gesprekken te voeren.

Reinder Postma hield een uitgebreide voordracht waaruit dit een fragment is: "Dokkum heeft in de periode van 1940 tot 1945 in Noordoost-Friesland een centrale rol gepeeld in het verzet in de regio: spionage, papieren vervalsen, post controleren, het huisvesten van onderduikers, het bevrijden van gearresteerden.
In de hele gemeente Dongeradeel zijn bijvoorbeeld meer dan 200 Joodse landgenoten ondergedoken die op een enkeling na de oorlog hebben overleefd. Toch waren er in Dokkum niet alleen verzetsmensen. Er was ook een aantal personen die de Duitse bezetter hebben bijgestaan en geholpen waar dat maar kon. We zijn op zoek gegaan naar de achtergronden van die mensen, wie waren ze, wat bewoog hen om deze keuze te maken? Er waren successen, maar er was ook tegenslag, met als trieste dieptepunt de fusillade van twintig mannen aan de Woudweg.
Al deze verhalen en nog veel meer hebben we in de afgelopen periode vastgelegd en nu zijn ze dan verschenen in boekvorm. Er was zoveel te vertellen dat het boek maar liefst 320 bladzijden telt en dan nog was het soms woekeren met de ruimte.
Bij dit proces hebben we van heel veel mensen die hier nu zijn, hulp en steun gehad, mensen die de oorlog zelf hebben meegemaakt of die wilden vertellen over wat hun familie is overkomen. Ze wilden de verhalen met ons delen. Dank voor uw vertrouwen, zonder uw hulp waren we er niet gekomen. Het zijn te veel namen om hier te noemen, maar in het boek vindt u na ieder hoofdstuk een lijst van de mensen die informatie hebben geleverd".
Verdere informatie over het boek uit de vooraankondiging.

Informatie/bestelling: 0511-452100 / rhpostma4045@gmail.com

De inhoudsopgave:


Inhoud

Inleiding ..............................................................................................................................3
1. Meidagen 1940 en daarna ...........................................................................................6
2. Bij dominee Frevel ........................................................................................................11
3. Piet Idzenga ..................................................................................................................18
4. Verzetsmannen van het eerste uur ............................................................................23
5. Vluchtroutes van de Joden .........................................................................................35
6. Mozes Levit op de Hogepol ........................................................................................41
7. Henk Haagens ..............................................................................................................46
8. Engelandvaarders ........................................................................................................51
9. Stanislau .........................................................................................................................56
10. Pranger - stug uithouden, zich verzetten .................................................................62
11. Titus Vogt en zijn missie ...............................................................................................73
12. Problemen ...................................................................................................................79
13. Van der Werff - Van der Heim ..................................................................................87
14. Rebecca en Lea Overste ..........................................................................................91
15. Dilemma’s ....................................................................................................................96
16. Peereboom - Boersma .............................................................................................104
17. In Duitse krijgsdienst ..................................................................................................108
18. Jacques Gans ...........................................................................................................116
19. Familie Dam - Abraham Schaap ............................................................................121
20. Pas op voor de landwachters .................................................................................126
21. Het echtpaar Schaap ..............................................................................................136
22. Himstedt, Hiemstra en Hoekstra ..............................................................................142
23. Elzien Soesbeek .........................................................................................................147
24. Wat er uit de lucht kwam ........................................................................................150
25. Geheimagenten .......................................................................................................160
26. Grada Geerdink .......................................................................................................164
27. Pilotenhulp .................................................................................................................170
28. De executie ...............................................................................................................174
29. In memoriam .............................................................................................................184
30. De daders terechtgesteld? .....................................................................................209
31. Een trieste afloop ......................................................................................................219
32. De bevrijding .............................................................................................................226
33. Leendert Visser in het verzet (alias Kees) ...............................................................237
34. De exectutie van Petrus Mous ................................................................................244
35. De Wied, Kuijt en Polak ............................................................................................251
36. Het monument - De zeventien ...............................................................................255
37. Het monument - De veertien van het verzet ........................................................270
38. Humalda (Wessels) ...................................................................................................284
39. Koffers met inhoud ...................................................................................................295
40. De Watergeuzen c.a. ..............................................................................................299
Bronnen ............................................................................................................................308
Naamregister ..................................................................................................................313
Bergen-Belsen, april 1945 ...............................................................................................318

dinsdag 7 oktober 2014

Famillement, het landelijke genealogie-evenement in Leiden

Op woensdag 8 oktober wordt in de Hooglandse Kerk te Leiden het landelijke genealogie-evenement
Famillement gehouden. Dit gratis toegankelijke evenement combineert een genealogische markt met allerlei lezingen en rondleidingen.
Het thematisch dossier van Gen.magazine, het kwartaalblad van het CBG, is deze keer geheel gewijd aan het Famillement. Het kan zo mooi dienst doen als luxe programmaboekje van het Famillement. Daarom stelt het CBG voor deze gelegenheid het themadossier van Gen.magazine gratis als download beschikbaar.
Van de 80 pagina's van Gen.magazine kunnen er zo 35 gratis in digitale vorm worden gelezen. In het dossier niet alleen een overzicht van de voorgeschiedenis, de opzet en het programma van het Famillement. Het dossier bevat ook een overzicht van de méér dan 70 deelnemers en 18 lezingen met korte beschrijvingen.  Verder is een drietal lezingen nader uitgewerkt tot een boeiend artikel en is er o.a. aandacht voor de Leidse Kruitramp van 1807 en Leidse familienamen.

Om mensen tegemoet te komen die niet beschikken over breedband internet kan men ook het verkorte schematische programma (één A4) downloaden of het aparte overzicht van deelnemers en lezingen (8 pagina's).

maandag 6 oktober 2014

Afwisselende ledendag in Buitenpost

Onze Historische Vereniging Noordoost-Friesland was op de zonnige zaterdag 4 oktober bij het IJstijdenmuseum in Buitenpost. Rond 10 uur stroomden de eerste sneupers binnen, alwaar om 10.30 uur de aftrap werd gegeven door voorzitter Haije Talsma. Hij legde uit hoe we in verschillende groepen rondleidingen en een lezing konden bijwonen. Jacob Roep meldde vervolgens namens de redactie hoe we tegenwoordig omgaan met kopij (elke inzending krijgt een eigen redacteur toegewezen) en vertelde over het succes van de losse verkoop van De Sneuper op Ameland. Uw webmaster gaf in een korte inleiding weer hoeveel volgers we inmiddels hebben op Twitter (bijna 800), dat we zo'n 200 abonnees hebben op onze digitale nieuwsbrief (via www.hvnf.nl ) en zo'n 100 bezoekers per dag op website en blog. En dat natuurlijk naast onze ruim 600 abonnees op ons ledenblad De Sneuper.
Zelf begon ik met de lezing van de voorzitter van de Stichting Oud Achtkarspelen, Klaas van der Schuit. Deze stichting heeft 66 leden maar is desondanks zeer actief met lezingen en excursies. Binnenkort gaan ze bijvoorbeeld op bezoek bij de familie Van Abbema op Buweklooster, die een prachtige keuken met oude tegels heeft en resten van de kloosterpoort in de tuin. Op de naastgelegen begraafplaats is nog een graftsteen uit 1598 van een Grottinga ingemetseld in het baarhuisje. Naast onze vereniging werken ze met vele andere verenigingen en instellingen samen, zodat er een rijk netwerk onstaat van elkaar versterkende onderzoekers.
Dat was ook mooi te zien in het IJstijdenmuseum zelf. Hierin zijn vele deelcollecties van particulieren samengebracht die vaak heel bijzondere verzamelingen na hun overlijden aan het museum schonken of zijn aangekocht. Zo zijn direct bij de ingang al twee imposante vitrines met zwerfstenen ingericht van Jan Veenstra en zijn maat Hendrik Heidstra.
Er zijn diverse vitrines die het leven in de prehistorie van deze regio beschrijven, maar de rode draad is toch wel duidelijk: steen. En niet ijs, zoals u misschien zult denken. Het leuke is dat vele regionale amateur-archeologen, -geologen en -historici bijdragen hebben geleverd aan dit museum, dat door diverse vrijwilligers gerund wordt.

Buiten kunt u in de uitgebreide botanische kruidentuin Kruidhof terecht voor plantjes voor uw eigen tuin, waaronder vele bijzondere. Ik kocht een potje salie en mierikswortel. In de winkel zijn ook nog allerlei heerlijkheden te koop, zoals honingwijn en lekkere jam.
Na een lekkere lunch met soep werden de groepen gewisseld.
De middag werd afgesloten in het centrum van het dorp Buitenpost, in café Point, alwaar onze voorzitter de heer Van der Schuit nog een kleine attentie gaf voor zijn interessante lezingen.
Zelf ben ik daarna nog op bezoek geweest in de pastorie van Twijzel om een oud schoorsteenstuk van de relatief onbekende schilder Wessel Pieters Ruwersma te bekijken. Het stuk is nodig aan restauratie toe. Binnenkort publiceer ik een artikel over deze schilder en zijn schilderijen in De Sneuper.

woensdag 24 september 2014

De Sneuper 115 met Vribon, Hugenholtz en Friese relieken uit 13e eeuw

Het najaarsnummer van ons verenigingsblad De Sneuper, nummer 115, toont een bijzonder
covermodel: het Dokkumer automerk Vribon.
De auto was een creatie van Eelco de Vries en Herman Bontekoe, die in 1949 begonnen met bouwen. Dirk de Jong leverde met de tekst vele unieke oude foto's!
In oktober 1819 strandde het smakschip de Albion tijdens een reis van Leith naar Hamburg op de Engelsmanplaat. Arjen J. Dijkstra uit Nes schetst het geharrewar tussen de eigenaren en de strandvonder.
Wederom tonen we foto's van een familiebijbel met zilveren beslag, deze keer uit de familie Feenstra.
En op basis van verder onderzoek door Hans Zijlstra en Jacob Roep schreef Hollumer Arend Jan Hakman een nieuwe status van de reeks glas-in-loodramen van 1679 uit de NH Kerk te Hollum op Ameland. Met nieuw gevonden ramen!
Wibo Boswijk komt met een bijzonder verhaal over relieken van Friese abten uit de 13e eeuw, die met een omweg in Belgische abdijen zijn terechtgekomen. 

Zo is De Sneuper 115 weer gevuld met voor elk wat wils en gevarieerde artikelen, waar de volgende keer misschien ook uw onderzoek of tekst tussen kan staan. Want wij blijven afhankelijk van de kopij van onze leden. Stuur dus vooral uw bijdrage in!
Dat en nog veel meer in dit najaarsnummer van De Sneuper:

Inhoudsopgave:
HISTORIE & STREEKGESCHIEDENIS
- Made in Dokkum: De Vribon auto, Dirk de Jong
- De ongelukkig vaart van de Albion, Arjen J. Dijkstra (Nes)
- Familieschilderij dominee Jan Douwes 2, Ihno Dragt

- Onbekend schilderij Gosling Posthumus: dominee Hugenholtz, Ihno Dragt
- Vervolg kerkramen Hollum 1679, Ameland, Arend Jan Hakman m.m.v. Hans Zijlstra en Jacob Roep
- Heilig Fries DNA in abdij Tongerlo (België), Wibo Boswijk
GENEALOGIE & FAMILIEGESCHIEDENIS
- Meindersma's en Meindertsma's, deel 2, Sake Meindersma
- De Keegstra's in Wierum, het Schoor en Burum, Foppe Duinstra
- Een familiebijbel met zilverbeslag, Willemke Feenstra
RUBRIEKEN & COLUMNS
- COLUMN: Je mutte mar hoare..., Ihno Dragt

- De koffer van Mathilde: Het Rijksdaggebouw in Berlijn, Hilda Bouta
- HERALDIEK: stadswapens van Dokkum, Rudolf Broersma

- INGEBOEKT:Het boek van de Ee, bespreking door Warner Banga
DIGITAAL, ACTUEEL & VARIA
- Digitaal verhaal: Briefjes, Familiewapens en helden, Hans Zijlstra


Op de Praatstoel 2: verhalen uit NOF. Bestel dit fantastische boek! Slechts 20 euro voor ruim 400 pagina's hardcover (plus verzendkosten 6,75 ivm dikte boek. Af te halen in Dokkum, Oosternijkerk en Amsterdam zonder verzendkosten).
 
Wilt u ook meegenieten van de interessante verhalen uit onze regio, dan kunt u zich eenvoudig aanmelden als lid (slechts 15 euro per jaar) via dit online formulier.  

Tevens kondigen we de Najaars-Ledendag van 2014 aan die door onze vereniging op zaterdag 4 oktober 2014 in het IJstijdenmuseum aan de Schoolstraat 29B te Buitenpost wordt gehouden. Op het programma staat een rondleiding door het museum en een lezing over de geschiedenis van Achtkarspelen. Ook kunt u de Kruidhof bezoeken. Voor het gehele zin wat te doen dus! Noteert u het in de agenda en meldt u aan via onze penningmeester!  
En, last but not least, onze leden kunnen De Sneuper ook als pdf ontvangen als ze dat willen (stuur een mail)! 

dinsdag 23 september 2014

Aan tafel met Historisch Tijdschrift Fryslan

In de nieuwe editie van Historisch Tijdschrift Fryslan gaat het om wat er zoal ter tafel kwam in Friese huisgezinnen, met nadruk op de enorme veranderingen in het laatste kwart van de 18e eeuw en de eerste helft van de 19e eeuw.
Eind 18e eeuw veranderen de eetgewoonten op het Friese platteland in rap tempo. De gewoonte verdween om 's ochtends vroeg warm te eten, pap en vis werden veelal vervangen door vooral de aardappel, zeker toen de graanprijzen stegen. Vissersplaatsen als Wierum en Moddergat hielden nog vast aan vis: vers, gedroogd, gezouten en gerookt, gekookt, gebakken of gestoofd. Na de Eerste Wereldoorlog nam de invloed van het landbouwhuishoudonderwijs snel toe en onstond het eetpatroon dat we nog steeds kennen: éen warme maaltijd met aardappels, groente en vlees per dag.
In Friesland is redactrice Jeanine Otten op enthousiaste wijze bezig met de geschiedenis van voedsel, eten en eetcultuur. Naast twee artikelen van haar hand (o.a. over Doumastate te Sexbierum) schrijft Ruud Spruit over een dagelijkse zorg van onze voorouders, het conserveren van voedsel.
In de Cold Case beschrijft Nelleke IJssennagger de Anglo-Friese betrekkingen. Dit was het thema van een internationaal en interdisciplinair congres in het Fries Museum: Across the North Sea. De vele betrekkingen tussen het Engelse en Friese gebied in de periode na de Romeinse tijd tot in de Vikingtijd zijn bekend uit de taalkunde, archeologie, letterkunde, rechtsgeschiedenis en runologie.
De Beneficiaalboeken van Friesland van 1543 zijn als bronnenpublicatie opnieuw uitgegeven. Tijdens een studiedag bij de Fryske Akademy werd het kloeke boek gepresenteerd. Er wordt ook een CD-ROM met de volledig doorzoekbare tekst bijgeleverd.
En het bekende standbeeld van de Friese stamboekkoe, Us Mem, aan de Harlingerstraatweg in Leeuwarden, is dit jaar 60 geworden. Reimer Strikwerda doet verslag.

zondag 21 september 2014

Vondst oude grafzerk Dokkumse in kerk Schalsum

Onze Friese inscriptiespeurder Hessel de Walle deed recent een interessante vondst in de NH Nicolaaskerk van Schalsum (Franekeradeel). Al zo'n drie jaar geleden waren er werkzaamheden in de kerk, die blijkbaar weer enkele grafstenen hebben blootgelegd.
Notabene (nog steeds) halfverscholen onder een loodzware brandkast was de steen te zien met het volgende opschrift:
... ...er ... scholen te ... 10 aug 1732 ... dec 1805
 
[Klasina Martina de] Crane in leven geliefde egtgenoote van Isaac Telting  oud secretaris en notaris te Franeker.
 
Zij werd geboren te Dockum den 26 mei 1783 en overleed te Franeker den 15 november 1812

Klasina Martina was de dochter van Jan Willem de Crane (1758-1842), rector der Latijnsche school in Dokkum en lid van het Dokkumer leesgezelschap Ledige Uren Nuttig Besteed. De moeder van Klasina was Trijntje Groenewoud uit Dokkum. Er is zelfs nog o.a. een brief bewaard gebleven in Tresoar van vader Jan Willem aan Trijntje (Nynke) uit 1817 en een Album Amicorum (1780-1808).

Hij was een zoon van Martinus Isaac de Crane en Claesje van Beek uit Hoorn. De data van Claesje van Beek voldoen perfect aan de bovenste data op de grafzerk. Ze ligt dus in het zelfde graf als haar Dokkumer kleindochter begraven.
In het boek van Ihno Dragt over Vijf vriendenalbums uit 1830-1850, Social Media in 19e-eeuws Dokkum, worden op pagina 12 de portretten afgebeeld van vader Jan Willem de Crane en dochter Klasina Martina, (collectie Museum Martena en eigendom van de OKS) geschilderd door de beroemde Willem Bartel van der Kooi in 1811, het jaar van haar huwelijk met notaris Telting. Ze overleed dus het jaar daarna, na de geboorte van een dochtertje. Zelf was ze enig kind. Er was ook nog een tweeling geboren, maar die overleed kort na de geboorte in 1786 aan de kinderpokken. Wat een drama in deze familie!

donderdag 18 september 2014

Zomereinde in Bears

Een prachtig dorp in een prachtig landschap in de Friese nazomer … bestaat er een mooier décor voor een middag met geschiedenis, landschap en literatuur? Op zaterdag 20 september a.s. organiseert Tresoar in samenwerking met De Culturele Onderneming deze bijzondere gebeurtenis. Historici, schrijvers, muzikanten en dichters nemen u mee naar het land van verleden en heden en naar het land van de verbeelding.

Programma:
15.00-16.00 wandeling rond en door Beers (Littenseradeel, nabij Leeuwarden). Geograaf Meindert Schroor en historicus Bert Looper vertellen over de landschappelijke en literaire geschiedenis van dorp en streek. U kunt in dit uur op elk moment de wandeling beginnen en u komt dan onderweg de sprekers tegen.
Om 16.30, aansluitend aan de uitreiking van de Rely Jorritsmaprijs in de kerk van Beers vinden op drie locaties diverse optredens plaats. De optredens worden drie keer herhaald zodat u alles kunt meemaken:
  • Kerk van Beers: bijdragen van Simen de Jong, Forina van der Zee en Geert Nauta, winnaars van de Rely Jorritsmaprijs
  • Dorpshuis: optreden van de Friese folkgroep Reizger
  • Terrein Uniastate: verhalen van Matthijs Deen, schrijver van het succesvolle boek De Wadden
De optredens beginnen om 16.30, 17.15 en 18.00

Kaarten, wandelroute en programma zijn op 20 september voor € 10,- verkrijgbaar bij het dorpshuis. U kunt ook kaarten bestellen via info@tresoar.nl.

woensdag 17 september 2014

Nieuw boek Nes en haar bewoners

Na het succesvolle boek “Wierum en haar bewoners”, waarvan inmiddels 300 exemplaren zijn verkocht, verschijnt in oktober 2014 het boek: Nes en haar bewoners.

Dit boek bevat ruim 700 bladzijden en beschrijft wie er allemaal in Nes (Westdongeradeel) woonden vanaf ongeveer 1700.
Afwisselend staan er artikelen over Nes in het boek en niet te vergeten een ruime hoeveelheid foto’s.

U kunt dit boek nu reeds bestellen en er zeker van te zijn dat er voor u een exemplaar beschikbaar is.
De prijs bij voorintekening is € 40.
Daarna gaat het boek € 45 kosten.

Hoe kunt u het boek bestellen?

Door een email te sturen naar: kouweg@knid.nl onder vermelding van boek (en) Nes en natuurlijk uw adres gegevens.
Of per brief naar: J de Jager, Kouwe 9 9103 PE Dokkum
Als het boek gepresenteerd wordt krijgt u bericht/ of waar en wanneer u het boek kunt afhalen.

zondag 14 september 2014

Historicus Arjen Dijkstra nieuw lid Fryske Akademy

Afgelopen vrijdag maakte de Fryske Akademy tijdens de Akademydei de nieuw benoemde leden van 2014 bekend, die zich verdienstelijk hebben gemaakt voor de Friese cultuur en wetenschap.
Onder de zeven nieuwe leden bevond zich Arjen Dijkstra, ons lid uit Metslawier en naamgenoot van onze secretaris uit Nes.
Hij treed daarmee in de voetsporen van vele van onze leden. Zo uit mijn hoofd zijn van onze leden ook lid van de Fryske Akademy:
  • Reinder Tolsma
  • Jan Walda
  • Guus Bary
  • Hessel de Walle
  • Gerard Mast
  • Pieter F. Visser
  • Wybo Palstra
  • Melle Koopmans
Dus beste medesneupers: blijf u inzetten voor de Friese cultuur en wetenschap, en wellicht wordt u ooit op eervolle wijze benoemd tot lid van de eerbiedwaardige Fryske Akademy!

Update: En natuurlijk vergeet ik dan diverse namen. Dit is de eerste (via Hilda Bouta):
Oebele Vries.

zondag 7 september 2014

Kanonnen Van Bouricius in kasteel Hackfort te Vorden

Op zondag 7 september hield de Vereniging Natuurmonumenten bij Kasteel Hackfort te Vorden (De Achterhoek) een Hackfortfestival. Tijdens deze dag werd er rondom het kasteel een open dag
gehouden met allerlei kraampjes en kon, anders dan normaal, een deel van het kasteel bezichtigd worden. De entree was via het souterrain met mooie oude originele tegels in het wit. Vervolgens de trap op naar een klein portaal met enkele foto's van de familie Van Westerholt. Over hen is nog niet zo lang geleden een leuk leesbaar boek verschenen waarin allerlei intriges in deze adellijke familie worden beschreven: Adel in opspraak.
Even verder een grote zaal waarin feesten en partijen worden gegeven, met een schouw die aan weerszijden was verfraaid met familiewapens uit de kwartierstaten van de voormalige bewoners. Tot zover mooi maar niet heel bijzonder.
In de hal is veel bekleed met eikenhout maar helaas is de monumentale trap naar boven versperd omdat op de verdieping privé-appartementen zijn ingericht. Aan weerszijden van de trap zijn twee mini-kanonnen opgesteld die ook ogenschijnlijk niet heel bijzonder zijn. Maar toen ik er wat beter naar keek zag ik de naam VAN BOURICIUS. En toen dacht ik: Hey, die naam ken ik. Ik heb wel eens een blogje aan de kannoneerbootkapitein Willem Livius van Bouricius gewijd! Dat is grappig. Nu zomaar twee oude kanonnen (van ongeveer een meter lengte) in de hal van een kasteel in Vorden. Op de kanonnen duidelijk het familiewapen met daaronder de familienaam in hoofdletters. Hoe zijn die daar nu weer terecht gekomen? Thuisgekomen heb ik er via Google nog even naar gezocht maar ik heb tot
nu toe niet kunnen vinden hoe het precies zit. Zijn het gewoon sierkanonnen of zullen ze ook echt gebruikt zijn? En zijn ze inderdaad afkomstig van kanonneerbootkapitein Willem Livius van Bouricius (1746-1793) of van een andere telg uit de familie? Het Wapenboek Hesman (1708) laat zien dat de familie Bouricius of Bourix drie (rood) geopende gouden granaatappels, boven elkaar heeft. Iemand verder een idee?

dinsdag 2 september 2014

Foppe van Aitzema als Herr zu Lipperode, Silly und Ailssheim in adelstand verheven

Veel mensen zouden maar al te graag van adel zijn. Een mooie dubbele achternaam en prachtige
Geheimschrift familie Van Aitzema
titels. U kunt wel nagaan dat daar ook wel eens mee gesjoemeld werd, soms met de nodige (onbedoelde?) humor.
Een telg uit de familie Van Aitzema, de zoon van Schelte van Aitzema, Foppe (ca 1580-1637), was daar een mooi voorbeeld van.
De Navorscher berichtte erover: Grappig was, in 1635, de ijdeltuiterij van Foppe van Aitzema, die door de Duitse Keizer in de adelstand verheven, opgaf te zijn: Herr zu Lipperode, Silly und Ailssheim.
Deze ogenschijnlijk Duitse of Engelse plaatsnamen waren in werkelijkheid een alias voor de Friese dorpen Lioessens, Jislum en Aalzum (in Oostdongeradeel en Ferwerderadeel), in ieder geval plaatsen waarin hij een of meer doodgewone boerenplaatsen bezat. Zie De Navorscher dl 38, blz 623 enz.
Van Aitzema was in 1617 gezant voor de Hanzesteden en verbleef tien jaar in de omgeving van Lübeck. Van Aitzema onderhandelde samen met Reinier Pauw met Christiaan IV van Denemarken, die de scheepvaart op de Elbe controleerde. Ook tijdens de Dertigjarige Oorlog was Foppe van Aitzema onderhandelaar, nu met de Habsburgse keizer Ferdinand II. Deze verhief hem dus in de adelstand.
Een ander, niet zo bekend, feit over deze familie is dat ze regelmatig onderling schreef in geheimschrift (zie ontcijfering p.8). Geen wonder als je bedenkt dat de diplomaten in de familie ook vaak spion waren. Lieuwe van Aitzema was zijn neef.
Foppius Scheltonis ab Aetzema was de Latijnse versie van zijn naam.

vrijdag 29 augustus 2014

Open Monumentendag in Dokkum over Verkeer & Vervoer, 13 september 2014

Uitnodiging  Open Monumenten dag, Thema “Op reis in Dockum -  Verkeer & Vervoer“

Programma Open Monumenten Dag op  zaterdag 13 September 2014
Op 13 September  kunt u  de open monumentendag bezoeken van ’s morgens  10.00 uur tot 16.00 uur. In de Grote Kerk op de Markt zal een Expositie worden ingericht  over het Thema Verkeer & Vervoer. Hierbij zal onze Historische Vereniging Noordoost-Friesland ook een stand bemannen. Kom langs voor onze mooie publicaties, maak een praatje of wordt zelfs lid!

In de Grote Kerk  expositie  antiek fotomateriaal  over verkeer & vervoer in Dokkum:
- Scheepvaart rond 1900
- Tram naar Veenwouden
- Dockumer Lokaeltje
- Bode Terrein op de Markt
- N.O.F Plein
- Beamer presentatie De Centrale As en infostand door Projectbureau De Centrale As. 

Op de Markt, waar  Oude vrachtauto(‘s ) te bewonderen zijn
- Bodewagens ( Brandt Visser - Heerenveen   / A Haakma -  Burdaard  / Jelle Batema Sumar )
- Taxi ( Frits Miedema )
- Sjees 

Trekschuit  :  Gratis Rondvaart
Route : opstappen Posthoorn  Grootdiep- Zuidergracht- Woudpoort- Baantje gracht – Kleindiep-   De Zijl – Grootdiep .

Paarden tram : Gratis Rondrit
Route : Diepswal –Harddraversdijk –Kalkhuis Plein – Brokmui - Dongeradijk – Stationsweg – Eelaan  – Spoorstraat- Bij’t Station –Stationstraat -  Stationsweg- Aalsumerpoort – Koornmarkt – Boterstraat – Markt- Hogepol – Legeweg – Nauwstraat –Suupmarkt -   Diepswal .

Open Monumentendag wordt georganiseerd door  :
De Stichting Oud Dockum en de Gemeente Dongeradeel

Met medewerking van :  Brandt Visser - Heerenveen   / A. Haakma -  Burdaard  / Jelle Batema Sumar/ Frits Miedema –Dokkum

Trekschuit  J Meeuwe  Rondvaart in Dokkum  /  Paarden Tram H Hoekstra Stal Dropping Hiem

woensdag 27 augustus 2014

Groepsportretten en de Maaltijd te Dokkum

Afgelopen weekend was ik voor de tweede keer bij de tentoonstelling In all their glory in het Paleis op de Dam te Amsterdam. Tot 31 augustus 2014 zijn hiervoor speciaal de Grote en Kleine Krijgsraadzaal op de derde verdieping van het paleis geopend. Naast vele originelen is ook een replica van de Nachtwacht in de kleine zaal te zien, tussen de twee deuren waarvoor hij bijgesneden moest worden!
Vanaf november zal er een speciale vleugel van de Hermitage in Amsterdam worden ingericht met de schuttersportretten (met uitzondering van de Nachtwacht uiteraard), zodat ze voor iedereen langere tijd op een mooie plek samen te zien zijn.

Bij de tentoonstelling horen drie speciale publicaties over groepsportretten. De ene is een themanummer van Kunstschrift, Hollandse groepsportretten, dat ook los te koop is in de betere boekhandel. In dit full-color blad worden de groepsportretten vanuit verschillende invalshoeken belicht door deskundigen. Zo behandelt Eddy de Jongh (emeritus hoogleraar kunstgeschiedenis Universiteit Utrecht) familiegroepen die aan de maaltijd zijn afgebeeld. En omdat we daarvan in Dokkum een prachtig voorbeeld hebben is ook het schilderij van Gerardus Wigmana, de Maaltijd te Dokkum, in het artikel opgenomen!

Nog mooier is het boek De Amsterdamse schuttersstukken 1529-1656, uitgegeven bij Bas Lubberhuizen. Hierin wordt in groot detail een hele reeks aan groepsportretten geanalyseerd. Voor liefhebbers van dit genre een must voor de boekenkast.
En ook het Jaarboek 2014 van Amstelodamum is gewijd aan de schuttersstukken en andere groepsportretten. Het moge duidelijk zijn dat deze immens grote schilderijen momenteel erg populair zijn!

dinsdag 26 augustus 2014

Opera Keapmanskeunsten in Openluchttheater Burgum-De Pleats

Een komische opera van Martinus Schuil, de Friese 'Offenbach'.
Uniek openluchtevenement voor liefhebbers van muziek, cultuur en drama. Speeldata: 29 & 30 augustus, 3, 4 & 5 september, Openluchttheater Burgum-De Pleats.

In 2012 dook in de archieven van Tresoar een complete Friese opera op, gecomponeerd door de Friese musicus Martinus Schuil (1842-1899). Schuil was in zijn tijd met zijn muziek bekend in Nederland en Europa. We mogen hem met recht de Friese Offenbach noemen, want die beroemde componist is duidelijk hoorbaar in Schuil zijn werk. De kwaliteit van de gevonden muziek was zo goed dat Tresoar en Opera Company Noord in 2014 de komische opera in de nieuwe bewerking Keapmanskeunsten op de planken gaan brengen. Componist Tjalling Wijnstra restaureerde de partituur en toneelschrijver/dramaturg Bouke Oldenhof bewerkte de tekst. Met het professionele orkest, solisten en acteurs (onder regie van Henk Zwart) wordt Openluchttheater Burgum-De Pleats het podium van vijf bruisende, eigentijdse voorstellingen van Keapmanskeunsten. Liefhebbers van muziek, cultuur en drama willen er natuurlijk bij zijn.

Gratis naar de opera? Word Vriend van Tresoar!
Het bestuur van de Vrienden van Tresoar en de directie van Tresoar organiseren op 3 september een speciale opera-avond voor alle Vrienden van Tresoar ( en een introducee).
Wie voor 1 september 2014 Vriend van Tresoar wordt (bijdrage minimaal € 20,00), is samen met partner of introducee, van harte welkom bij de opera-avond voor de Vrienden. Nieuwe Vrienden krijgen bovendien nog één of twee keer Letterhoeke en een uitnodiging voor de novemberlezing.
Wilt u Vriend van Tresoar worden en naar de opera? Neem dan contact op met Tresoar:
info@tresoar.nl of telefonisch 058-7890792 of 058-7890740.
Op www.keapmanskeunsten.nl is meer te lezen over de opera.

maandag 25 augustus 2014

Nieuw boek over Dokkum in de Tweede Wereldoorlog van Reinder Postma en Yvonne te Nijenhuis

Op maandag 13 oktober wordt in Dokkum een boek over Dokkum in de Tweede Wereldoorlog uitgereikt. Auteurs zijn ons lid Reinder Postma en zijn vrouw Yvonne te Nijenhuis uit Oudwoude.
In het boek leest u over wat er in Dokkum in de Tweede Wereldoorlog gebeurde en wie er bij de gebeurtenissen een rol speelde.

Een greep uit de inhoud van het boek:
-De mobilisatie
-De gebroeders Van Dijk, verzetsmannen van het eerste uur
-Joodse onderduikers. In de gemeente Dongeradeel verbleven tijdens de oorlog meer dan 200 Joodse onderduikers die vrijwel allemaal de oorlog hebben overleefd
-De arrestatie van verzetsstrijders
-De wapendroppings
-De bevrijdingsactie bij De Valom en de daarop volgende executie van twintig mannen aan de Woudweg
-De Dokkumers die gebruikt werden als menselijk schild en hierbij omkwamen
-De arrestatie van NSB’ers
-De executie van politieagent Mous.
-De bevrijding

Dit alles en nog veel meer komt aan de orde.
Het boek bevat 40 verhalen, 320 pagina’s, honderden illustraties, waarvan de meeste voor het eerst gepubliceerd worden en een naamregister.

Het is vlot geschreven en bevat veel interessante informatie die nog niet eerder  bekendgemaakt is. Een aanwinst voor iedereen die geïnteresseerd is in lokale geschiedenis.

Dit is deel 3 in de serie De oorlog een gezicht gegeven. In eerdere uitgaves is de gemeente Kollumerland in de Tweede Wereldoorlog beschreven.

Bij voorintekening kost het boek 25 euro.
Na 15 oktober is de prijs 27,50 euro. Het boek kan in Oudwoude worden afgehaald, of op bepaalde dagen in het archief in Dokkum.
Het kan ook worden toegezonden, na een extra betaling van 5 euro aan verzendkosten.
Informatie/bestelling: 0511-452100 / rhpostma4045@gmail.com

zondag 17 augustus 2014

Fulda vol van Bonifatius

Graf Bonifatius in Dom
Op de terugweg van onze vakantie in Hongarije en Oostenrijk brachten we een bezoek aan Fulda, in de Duitse deelstaat Hessen. Deze stad heeft een sterke band met Dokkum door Bonifatius.
In 754 na Christus werd de Angelsaksische missionaris (die eerst Winfried heette) bij Dokkum vermoord maar korte tijd later in Fulda begraven (of eigenlijk zijn relieken, een aantal lichaamsdelen). Al in 744 had Bonifatius opdracht gegeven in Fulda een Benedictijner klooster te bouwen. De stad groeide uit tot een bedevaartplaats nadat de relieken werden overgebracht die nu in een crypte in de Dom van Fulda bewaard worden. Zelfs een bijbel uit de tijd van Bonifatius is nog aanwezig, mogelijk dus van hemzelf. Het verhaal gaat dat hij zich hiermee probeerde af te weren tegen de brute Friezen.
Bonifatiusplatz met standbeeld Bonifatius
Overal in de stad Fulda kom je verwijzingen naar Bonifatius tegen. Zo is er een Bonifatiusplein met een standbeeld van hem met opgeheven kruis, vlak naast de Dom.

In het ook naast de Dom gelegen Dom-museum liggen nog meer relieken van Bonifatius. Zo zou zelfs zijn schedel daar bewaard worden.
Overigens was in het jaar 716 Bonifatius al eens eerder als missionaris naar Friesland gereisd om te proberen de bevolking te kerstenen door ze in hun eigen taal toe te spreken. Het Oudengels/Angelsaksisch was immers verwant aan het Oudfries. Deze missie werd echter al door politieke omstandigheden een mislukking.

In het Vonderau museum is een kapel met wederom
een standbeeld van de missionaris. 
En zo kunnen we nog wel even doorgaan. Fulda is dus vol van Bonifatius. Als u dan ook in de buurt bent is een bezoekje zeker de moeite waard!
Vonderau Museum met links Bonifatius beeld